उपदेशक 2

2 ¹मी आपल्या मनात म्हणालो, “ये, मी तुझी सुखाने परीक्षा घेतो; जे चांगले आहे त्याचा उपभोग घे.” पण हेही क्षणभंगुर ठरले. ²हास्याविषयी मी म्हणालो, “हा वेडेपणा आहे,” आणि सुखाविषयी, “यातून काय साध्य होते?”

³मी आपल्या मनात शोध केला की, द्राक्षारसाने आपले शरीर कसे आनंदित करावे—तरीही माझे मन मला ज्ञानाने मार्गदर्शन करत होते—आणि मूर्खपणाला कसे धरावे, यासाठी की माणसांनी आपल्या आयुष्याच्या मोजक्या दिवसांत आकाशाखाली काय करावे हे चांगले आहे ते मला दिसावे. ⁴मी मोठमोठी कामे हाती घेतली. मी आपल्यासाठी घरे बांधली आणि द्राक्षमळे लावले. ⁵मी आपल्यासाठी बागा व उपवने केली, आणि त्यांत सर्व प्रकारची फळझाडे लावली. ⁶वाढणाऱ्या झाडांचे वन ओलावण्यासाठी मी आपल्यासाठी पाण्याचे तलाव केले. ⁷मी दास व दासी विकत घेतल्या, आणि घरात जन्मलेले दासही माझ्याकडे होते. यरुशलेमेत माझ्यापूर्वी होऊन गेलेल्या कोणाहीपेक्षा माझ्याजवळ मोठे गुरांचे कळप व शेरडामेंढरांचे कळप होते. ⁸मी आपल्यासाठी सोने व रुपे, राजांचा व प्रांतांचा खजिना गोळा केला. मी गायक व गायिका मिळवल्या, आणि माणसांचे सुखविलास—पुष्कळ उपपत्नी—मिळवल्या. ⁹अशा प्रकारे मी थोर झालो, यरुशलेमेत माझ्यापूर्वी होऊन गेलेल्या सर्वांहून थोर झालो; आणि माझे ज्ञान माझ्याजवळ टिकून राहिले. ¹⁰माझ्या डोळ्यांनी जे जे इच्छिले ते मी त्यांना नाकारले नाही. मी आपल्या मनाला कोणताही आनंद नाकारला नाही, कारण माझ्या सर्व कष्टांत माझे मन आनंदित होत असे, आणि हेच माझ्या सर्व कष्टांचे प्रतिफळ होते. ¹¹मग मी माझ्या हातांनी केलेल्या सर्व कामांकडे व ते करण्यात घेतलेल्या श्रमांकडे पाहिले, तेव्हा ते सर्व क्षणभंगुर होते, वाऱ्याच्या पाठलागासारखे होते; सूर्याखाली काहीच लाभ झाला नाही.

मूर्खपणाविरुद्ध ज्ञान

¹²मग मी ज्ञान, वेडेपणा व मूर्खपणा यांचा विचार करण्याकडे वळलो. कारण राजाच्या मागून येणारा तरी काय करू शकतो? जे आधीच केले गेले आहे तेवढेच. ¹³प्रकाशाला अंधारापेक्षा जसा अधिक लाभ आहे, तसा ज्ञानाला मूर्खपणापेक्षा अधिक लाभ आहे, हे मी पाहिले. ¹⁴ज्ञानी माणसाच्या डोक्यात डोळे असतात, पण मूर्ख अंधारात चालतो. तरीही मला हे जाणवले की, त्या सर्वांची एकच गत होते. ^a a v14 “डोक्यात डोळे असतात” ही एक हिब्रू म्हण आहे: ज्ञानी माणूस स्पष्ट पाहतो. ¹⁵मग मी विचार केला, “मूर्खाची जी गत, तीच माझीही होणार. मग मी इतका फार ज्ञानी का झालो?” आणि मी ठरवले की हेही क्षणभंगुर आहे. ¹⁶मूर्खाप्रमाणेच ज्ञानी माणसाचीही स्मृती फार काळ राहणार नाही; येणाऱ्या दिवसांत दोघेही विसरले जातात. ज्ञानी माणूस मूर्खासारखाच कसा मरतो! ¹⁷म्हणून मला जीविताचा तिटकारा आला, कारण सूर्याखाली केले जाणारे काम मला दुःखदायक वाटले; ते सर्व क्षणभंगुर आहे, वाऱ्याचा पाठलाग आहे.

परक्यासाठी सोडलेले श्रम

¹⁸सूर्याखाली केलेल्या माझ्या सर्व श्रमांचा मला तिटकारा आला, कारण ते मला माझ्यामागून येणाऱ्याला सोडावे लागणार होते. ¹⁹तो ज्ञानी होईल की मूर्ख, हे कोणाला ठाऊक? तरीही सूर्याखाली मी माझ्या ज्ञानाने ज्यासाठी कष्ट केले, त्या सर्वांवर तोच अधिकार गाजवील. हेही क्षणभंगुर आहे.

²⁰म्हणून सूर्याखाली मी ज्या श्रमांत कष्ट केले, त्या सर्वांविषयी मी आपले मन निराशेच्या स्वाधीन केले. ²¹एखादा माणूस ज्ञानाने, बुद्धीने व कौशल्याने काम करतो, तरी ज्याने त्यासाठी कधी कष्ट केले नाहीत अशा कोणाला तरी ते सर्व उपभोगासाठी सोडावे लागते. हेही क्षणभंगुर आहे, मोठे अनिष्ट आहे. ²²सूर्याखाली माणूस ज्या सर्व श्रमांत व मनाच्या ताणात कष्ट करतो, त्यातून त्याला काय लाभ होतो? ²³त्याचे सर्व दिवस दुःखाने भरलेले असतात, त्याचे काम खेदाने भरलेले असते; रात्रीदेखील त्याच्या मनाला विसावा मिळत नाही. हेही क्षणभंगुर आहे. ²⁴खाणे, पिणे आणि आपल्या कामात आनंद मानणे यापेक्षा माणसासाठी चांगले काहीच नाही. हेही देवाच्या हातून येते, हे मी पाहिले, ²⁵कारण त्याच्यावाचून कोण खाऊ शकेल किंवा कोण आनंद अनुभवू शकेल? ²⁶जो माणूस देवाला संतोषवितो, त्याला तो ज्ञान, बुद्धी व आनंद देतो, पण पापी माणसाला तो गोळा करण्याचे व साठवण्याचे काम देतो, यासाठी की जो देवाला संतोषवितो त्याच्या हाती ते सोपवावे. हेही क्षणभंगुर आहे, वाऱ्याचा पाठलाग आहे.