नीतिसूत्रे 13

13 ¹शहाणा मुलगा आपल्या वडिलांची शिकवण मानतो, पण थट्टेखोर ताडण ऐकत नाही. ²माणूस आपल्या मुखाच्या फळाने चांगल्या गोष्टींचा उपभोग घेतो, पण विश्वासघातक्यांची भूक हिंसेसाठी असते. ³जो आपले मुख सांभाळतो तो आपल्या जिवाचे रक्षण करतो, पण जो आपले ओठ फाकवून बोलतो त्याचा नाश होतो. ⁴आळशी माणूस लालसा धरतो पण त्याला काहीच मिळत नाही, पण उद्योगी माणसाची भूक भरपूर तृप्त होते. ⁵नीतिमान माणूस असत्याचा द्वेष करतो, पण दुष्ट माणूस लाज व अपकीर्ती आणतो. ⁶नीतिमत्ता निर्दोष मार्गाने चालणाऱ्याचे रक्षण करते, पण दुष्टता पाप्याला उलथून टाकते. ⁷कोणी श्रीमंत असल्याचे भासवतो, तरी त्याच्याजवळ काहीच नसते; कोणी गरीब असल्याचे भासवतो, तरी त्याच्याजवळ पुष्कळ धन असते. ⁸माणसाचे धन कदाचित त्याच्या जिवाची खंडणी भरेल, पण गरीब माणूस कोणतीही धमकी ऐकत नाही. ⁹नीतिमानांचा प्रकाश आनंदाने तेजाळतो, पण दुष्टांचा दिवा विझवला जाईल. ¹⁰गर्वातून भांडणाशिवाय काहीच निपजत नाही, पण जे सल्ला घेतात त्यांच्याजवळ ज्ञान असते. ¹¹फसवणुकीने मिळवलेले धन ओसरून जाते, पण जो थोडे थोडे साठवतो तो ते वाढवतो. ¹²लांबलेली आशा हृदयाला रोगी करते, पण पूर्ण झालेली इच्छा जीवनाचे झाड आहे. ¹³जो वचनाचा तिरस्कार करतो तो स्वतःवर नाश ओढवतो, पण जो आज्ञेचा आदर करतो त्याला प्रतिफळ मिळते. ¹⁴शहाण्यांची शिकवण जीवनाचा झरा आहे, ती माणसाला मृत्यूच्या पाशांपासून दूर वळवते. ¹⁵सद्बुद्धीने कृपा प्राप्त होते, पण विश्वासघातक्यांचा मार्ग त्यांचा नाश ठरतो. ¹⁶प्रत्येक चतुर माणूस ज्ञानाने वागतो, पण मूर्ख आपला मूर्खपणा उघड करून दाखवतो. ¹⁷दुष्ट निरोप्या संकटात पडतो, पण विश्वासू दूत आरोग्य आणतो. ¹⁸जो शिस्तीकडे दुर्लक्ष करतो त्याला दारिद्र्य व लाज प्राप्त होते, पण जो ताडण मानतो त्याचा सन्मान होतो. ¹⁹पूर्ण झालेली इच्छा जिवाला गोड लागते, पण वाईटापासून दूर होणे मूर्खांना किळसवाणे वाटते. ²⁰जो शहाण्यांबरोबर चालतो तो शहाणा होतो, पण मूर्खांचा सोबती हानी सोसतो. ²¹अरिष्ट पाप्यांच्या मागे लागते, पण नीतिमानांना चांगले प्रतिफळ मिळते. ²²चांगला माणूस आपल्या नातवंडांसाठी वतन ठेवतो, पण पाप्याचे धन नीतिमानांसाठी साठवले जाते. ²³गरिबाचे न नांगरलेले शेत भरपूर अन्न देऊ शकेल, पण न्यायाच्या अभावी ते वाहून जाते. ²⁴जो छडी आवरून धरतो तो आपल्या मुलाचा द्वेष करतो, पण जो त्याच्यावर प्रेम करतो तो त्याला शिस्त लावण्यास तत्पर असतो. ²⁵नीतिमान माणूस मनसोक्त खातो, पण दुष्टांचे पोट उपाशी राहते.