नीतिसूत्रे 12

12 ¹जो शिस्तीवर प्रेम करतो तो ज्ञानावर प्रेम करतो, पण जो कानउघाडणीचा द्वेष करतो तो निर्बुद्ध होय. ²सज्जनाला आमच्या पित्याकडून कृपा प्राप्त होते, पण जो दुष्ट कट रचतो त्याला तो दोषी ठरवतो. ³दुष्टपणाने कोणीही स्थिर होत नाही, पण नीतिमानाचे मूळ कधीही हलणार नाही. ⁴सद्गुणी पत्नी आपल्या पतीचा मुकुट असते, पण लाज आणणारी त्याच्या हाडांतील कुजण्यासारखी असते. ⁵नीतिमानांचे बेत न्याय्य असतात, पण दुष्टांचा सल्ला कपटी असतो. ⁶दुष्टांचे शब्द रक्तपातासाठी टपून बसतात, पण सरळ माणसांचे बोलणे निर्दोषांना सोडवते. ⁷दुष्टांचा पाडाव होतो आणि ते नाहीसे होतात, पण नीतिमानांचे घर टिकून राहील. ⁸माणसाची प्रशंसा त्याच्या समजूतदारपणाप्रमाणे होते, पण विकृत मनाच्या माणसाचा तिरस्कार केला जातो. ⁹मोठेपणाचा आव आणून उपाशी राहण्यापेक्षा नम्र असून सेवक बाळगणे बरे. ¹⁰नीतिमान आपल्या जनावरांच्या गरजांची काळजी घेतो, पण दुष्टांची दयासुद्धा क्रूर असते. ¹¹जो आपली जमीन कसतो त्याला भरपूर अन्न मिळेल, पण जो निरर्थक गोष्टींच्या मागे धावतो त्याला अक्कल नसते. ¹²दुष्ट वाईट माणसांच्या लुटीची हाव धरतात, पण नीतिमानांचे मूळ फळ देते. ¹³दुष्ट माणूस आपल्या पापी बोलण्याने अडकतो, पण नीतिमान संकटातून सुटतो. ¹⁴माणूस आपल्या शब्दांच्या फळाने चांगल्या गोष्टींनी भरतो, आणि त्याच्या हातांचे काम त्याला प्रतिफळ देऊन परत येते. ¹⁵मूर्खाला आपला मार्ग आपल्या दृष्टीने योग्य वाटतो, पण ज्ञानी सल्ला ऐकतात. ¹⁶मूर्ख आपला राग लगेच दाखवतो, पण शहाणा अपमानाकडे दुर्लक्ष करतो. ¹⁷जो सत्य बोलतो तो प्रामाणिक साक्ष देतो, पण खोटा साक्षीदार लबाड्या सांगतो. ¹⁸अविचारी शब्द तलवारीसारखे भोसकतात, पण ज्ञान्याची जिव्हा आरोग्य देते. ¹⁹सत्य बोलणारे ओठ सर्वकाळ टिकतात, पण खोटे बोलणारी जिव्हा क्षणभरच टिकते. ²⁰दुष्ट कट रचणाऱ्यांची अंतःकरणे कपटाने भरलेली असतात, पण शांती पसरवणाऱ्यांना आनंद लाभतो. ²¹नीतिमानावर काही अनिष्ट येत नाही, पण दुष्ट संकटांनी भरलेले असतात. ²²खोटे बोलणारे ओठ आमच्या पित्याला किळसवाणे वाटतात, पण जे प्रामाणिकपणे वागतात ते त्याला आवडतात. ²³शहाणा आपले ज्ञान स्वतःजवळ राखून ठेवतो, पण मूर्खांचे अंतःकरण मूर्खपणा बाहेर ओकते. ²⁴उद्योगी हात अधिकार गाजवतील, पण आळस सक्तीच्या कामात परिणत होतो. ²⁵चिंता अंतःकरणाला भारी करते, पण दयाळू शब्द त्याला आनंदित करतो. ²⁶नीतिमान आपल्या शेजाऱ्याला मार्ग दाखवतो, पण दुष्टांचा मार्ग त्यांना भरकटवतो. ²⁷आळशी आपली शिकार भाजत नाही, पण उद्योगी आपल्या मालमत्तेला मोलाची मानतो. ²⁸नीतिमत्तेच्या वाटेवर जीवन आहे, आणि त्या मार्गावर मरण नाही.