नीतिसूत्रे 11

11 ¹लबाडीचे तराजू आमच्या पित्याला अमंगळ वाटतात, पण अचूक वजने त्याचा आनंद आहेत. ²गर्व येतो तेव्हा अपमानही येतो, पण नम्र लोकांजवळ ज्ञान असते. ³सरळ माणसांची प्रामाणिकता त्यांना मार्ग दाखवते, पण विश्वासघातक्यांची वक्रता त्यांचा नाश करते. ⁴क्रोधाच्या दिवशी संपत्ती काही उपयोगी पडत नाही, पण नीतिमत्ता मृत्यूपासून सोडवते. ⁵निर्दोष माणसाची नीतिमत्ता त्याचा मार्ग सरळ करते, पण दुष्ट माणूस आपल्याच दुष्टपणाने पडतो. ⁶सरळ माणसांची नीतिमत्ता त्यांना सोडवते, पण विश्वासघातकी आपल्याच लालसेने सापळ्यात अडकतात. ⁷दुष्ट माणूस मरतो तेव्हा त्याची आशा नष्ट होते, आणि आपल्याच सामर्थ्यावरचा त्याचा भरवसा व्यर्थ ठरतो. ⁸नीतिमान संकटातून सोडवला जातो, आणि दुष्ट त्याच्या जागी त्यात येऊन पडतो. ⁹भक्तिहीन माणूस आपल्या तोंडाने आपल्या शेजाऱ्याचा नाश करतो, पण ज्ञानाच्या द्वारे नीतिमान सोडवले जातात. ¹⁰नीतिमानांचे भले होते तेव्हा नगर आनंदित होते, आणि दुष्ट नष्ट होतात तेव्हा हर्षाचा जयजयकार होतो. ¹¹सरळ माणसांच्या आशीर्वादाने नगराची उन्नती होते, पण दुष्टांच्या तोंडाने त्याचा विध्वंस होतो. ¹²जो आपल्या शेजाऱ्याला तुच्छ लेखतो तो बुद्धिहीन असतो, पण समजदार माणूस मौन राखतो. ¹³चहाडखोर इकडे तिकडे फिरून गुपिते उघड करतो, पण विश्वासू वृत्तीचा माणूस गुपित राखतो. ¹⁴जिथे मार्गदर्शन नसते तिथे लोक पडतात, पण पुष्कळ सल्लागार असतील तिथे सुरक्षितता असते. ¹⁵जो परक्यासाठी जामीन राहतो त्याला त्याचे नक्कीच दुःख भोगावे लागते, पण जो हातावर हात मारून वचन देण्याचा तिरस्कार करतो तो सुरक्षित राहतो. ¹⁶दयाळू स्त्रीला मान मिळतो, आणि निर्दय माणसांना धन मिळते. ¹⁷दयाळू माणूस स्वतःचे भले करतो, पण क्रूर माणूस स्वतःवर संकट ओढवतो. ¹⁸दुष्ट माणसाला फसवी मजुरी मिळते, पण जो नीतिमत्तेचे बीज पेरतो त्याला खरे प्रतिफळ मिळते. ¹⁹जो नीतिमत्तेत स्थिर राहतो त्याला जीवन मिळते, पण जो वाइटाच्या मागे लागतो तो स्वतःच्या मृत्यूकडे धावतो. ²⁰वक्र हृदयाची माणसे आमच्या पित्याला अमंगळ वाटतात, पण ज्यांचे मार्ग निर्दोष आहेत ते त्याचा आनंद आहेत. ²¹खात्री बाळगा, वाईट माणसाला शिक्षा झाल्याशिवाय राहणार नाही, पण नीतिमानांची मुले मुक्त होतील. ²²डुकराच्या नाकात सोन्याची नथ असावी, तशीच विवेकहीन सुंदर स्त्री असते. ²³नीतिमानांची इच्छा केवळ भल्यातच परिणत होते, पण दुष्टांची आशा क्रोधात परिणत होते. ²⁴कोणी मुक्त हाताने देतो, तरी अधिकच श्रीमंत होतो; तर दुसरा योग्य ते राखून ठेवतो, आणि गरजवंत होतो. ²⁵उदार जीव समृद्ध होईल, आणि जो इतरांना तृप्त करतो तो स्वतः तृप्त होईल. ²⁶जो धान्य साठवून ठेवतो त्याला लोक शाप देतात, पण जो ते विकतो त्याला आशीर्वाद मिळतो. ²⁷जो आवडीने भल्याचा शोध घेतो त्याला कृपा मिळते, पण जो वाइटाचा शोध घेतो त्याच्यावर वाईट येते. ²⁸जो आपल्या धनावर भरवसा ठेवतो तो पडेल, पण नीतिमान हिरव्या पानांप्रमाणे भरभराटतील. ²⁹जो आपल्याच घरावर संकट ओढवतो त्याला वारा वतन मिळेल, आणि मूर्ख हा ज्ञानी हृदयाच्या माणसाचा दास होईल. ³⁰नीतिमानाचे फळ जीवनाचे झाड आहे, आणि जो जीव जिंकतो तो ज्ञानी आहे. ³¹जर नीतिमानाला पृथ्वीवर प्रतिफळ मिळते, तर दुष्ट व पापी यांना किती अधिक मिळेल!