नीतिसूत्रे 21

21 ¹राजाचे हृदय आमच्या पित्याच्या हातात पाण्याच्या प्रवाहासारखे आहे; तो त्याला पाहिजे तिकडे वळवतो. ²माणसाचा प्रत्येक मार्ग त्याच्या स्वतःच्या दृष्टीने योग्य वाटतो, पण आमचा पिता हृदयांचे परीक्षण करतो. ³जे न्याय्य व योग्य ते करणे यज्ञापेक्षा आमच्या पित्याला अधिक आवडते. ⁴गर्विष्ठ डोळे व अभिमानी हृदय—दुष्टांचा दिवा—हे पाप आहे. ⁵उद्योगी माणसाच्या योजना निश्चितच विपुलतेकडे नेतात, पण जे घाई करतात ते सर्व दारिद्र्यात पडतात. ⁶लबाड जिभेने संपत्ती मिळवणे ही क्षणभंगुर वाफ आहे, एक प्राणघातक सापळा. ⁷दुष्टांचा जुलूम त्यांनाच ओढून नेईल, कारण ते न्याय्य ते करण्यास नकार देतात. ⁸अपराध्याचा मार्ग वाकडा असतो, पण शुद्ध माणसाचे वर्तन सरळ असते. ⁹भांडखोर बायकोबरोबर एका घरात राहण्यापेक्षा छपराच्या कोपऱ्यात राहणे बरे. ¹⁰दुष्टाचा जीव वाइटाची लालसा धरतो; त्याच्या दृष्टीने त्याच्या शेजाऱ्याला दया मिळत नाही. ¹¹थट्टेखोराला शिक्षा होते तेव्हा भोळा शहाणा होतो; शहाण्याला शिकवण मिळते तेव्हा त्याला ज्ञान प्राप्त होते. ¹²आमचा पिता, तो नीतिमान, दुष्टाच्या घराकडे लक्ष देतो आणि दुष्टांचा नाश करतो. ¹³जो गरिबांच्या आरोळीला आपले कान बंद करतो, तोही आरोळी करील पण त्याला उत्तर मिळणार नाही. ¹⁴गुप्तपणे दिलेले दान क्रोध शांत करते, आणि वस्त्रात लपवून दिलेली लाच तीव्र संताप शमवते. ¹⁵न्याय होतो तेव्हा तो नीतिमानांना आनंद, पण दुष्कर्म करणाऱ्यांना दहशत असतो. ¹⁶जो माणूस समजुतीच्या मार्गापासून भटकतो, तो मेलेल्यांच्या मंडळीत विसावेल. ¹⁷जो चैनीवर प्रीती करतो तो दरिद्री होईल; जो द्राक्षारस व तेल यांवर प्रीती करतो तो कधीच धनवान होणार नाही. ¹⁸दुष्ट नीतिमानांसाठी खंडणी ठरतात, आणि विश्वासघातकी सरळ मनाच्यांसाठी. ¹⁹भांडखोर व कुरकुर करणाऱ्या बायकोबरोबर राहण्यापेक्षा ओसाड रानात राहणे बरे. ²⁰शहाण्याच्या घरात मौल्यवान खजिना व तेल असते, पण मूर्ख आपले सर्व काही खाऊन टाकतो. ²¹जो नीतिमत्तेचा व विश्वासू प्रेमाचा पाठलाग करतो, त्याला जीवन, नीतिमत्ता व सन्मान प्राप्त होतो. ²²शहाणा माणूस पराक्रम्यांच्या नगरावर चढाई करतो आणि ज्या गडावर ते भरवसा ठेवतात तो पाडून टाकतो. ²³जो आपले तोंड व जीभ सांभाळतो, तो स्वतःला संकटापासून दूर राखतो. ²⁴अती उद्धटपणे वागणाऱ्या गर्विष्ठ व अहंकारी माणसाचे नाव “थट्टेखोर” असे आहे. ²⁵आळशी माणसाची लालसा त्याला ठार मारते, कारण त्याचे हात काम करण्यास नकार देतात. ²⁶दिवसभर लालसा वाढत जाते, पण नीतिमान देतात व मागे धरून ठेवत नाहीत. ²⁷दुष्टांचा यज्ञ किळसवाणा आहे—मग वाईट हेतूने आणला असता किती अधिक! ²⁸खोटा साक्षीदार नाश पावेल, पण जो लक्षपूर्वक ऐकतो त्याची साक्ष टिकाऊ परिणाम करील. ²⁹दुष्ट धीट चेहरा धारण करतो, पण सरळ मनाचा आपल्या मार्गांचा विचार करतो. ³⁰आमच्या पित्यासमोर टिकून राहील असे कोणतेही ज्ञान, समज किंवा सल्ला नाही. ³¹युद्धाच्या दिवसासाठी घोडा तयार केला जातो, पण विजय आमच्या पित्याचा आहे.