नीतिसूत्रे 20

20 ¹द्राक्षारस थट्टा करणारा आहे, मद्य भांडखोर आहे; आणि त्याच्यामुळे झोकांड्या खाणारा शहाणा नाही. ²राजाची दहशत सिंहाच्या गर्जनेसारखी असते; जो त्याला क्रोधित करतो तो आपला जीव गमावतो. ³भांडणापासून दूर राहणे माणसाला सन्मानाचे आहे, पण प्रत्येक मूर्ख भांडायला उतावळा असतो. ⁴आळशी माणूस शरद ऋतूत नांगरणी करत नाही; म्हणून कापणीच्या वेळी तो पीक शोधतो पण त्याला काही मिळत नाही. ⁵माणसाच्या मनातले हेतू खोल पाण्यासारखे असतात, पण समजदार माणूस ते बाहेर काढतो. ⁶पुष्कळ माणसे आपापल्या निष्ठेची प्रौढी मारतात, पण विश्वासू माणूस कोणाला सापडेल? ⁷नीतिमान लोक आपल्या सात्त्विकतेने चालतात; त्यांच्यामागे त्यांची मुले धन्य होत! ⁸न्यायाच्या सिंहासनावर बसलेला राजा आपल्या दृष्टीने सर्व दुष्टता उफणून वेगळी करतो. ⁹कोण म्हणू शकतो, “मी माझे मन शुद्ध राखले आहे; माझ्या पापापासून मी निर्मळ झालो आहे”? ¹⁰असमान वजने आणि असमान मापे—आमच्या पित्याला ती दोन्ही घृणास्पद वाटतात. ¹¹लहान मूलदेखील आपल्या कृतींवरून ओळखले जाते, त्याचे वर्तन शुद्ध व सरळ आहे की नाही यावरून. ¹²ऐकणारा कान आणि पाहणारा डोळा—आमच्या पित्याने ती दोन्ही निर्माण केली. ¹³झोपेवर प्रेम करू नकोस, नाहीतर तू दरिद्री होशील; आपले डोळे उघड, म्हणजे तुला भरपूर भाकर मिळेल. ¹⁴“कवडीमोल, कवडीमोल!” असे खरेदी करणारा म्हणतो—मग तो निघून जाऊन आपल्या सौद्याची बढाई मारतो. ¹⁵सोने आहे आणि पुष्कळ रत्ने आहेत, पण ज्ञान बोलणारे ओठ हे दुर्मिळ रत्न आहेत. ¹⁶जो परक्यासाठी जामीन राहतो त्याचे वस्त्र घे; जेव्हा तो परदेशी लोकांसाठी असे करतो तेव्हा ते गहाण म्हणून ठेव. ¹⁷कपटाने मिळवलेली भाकर गोड लागते, पण नंतर तोंड खड्यांनी भरते. ¹⁸योजना सल्ल्याने स्थिर होतात; म्हणून शहाण्या मार्गदर्शनानेच युद्ध कर. ¹⁹चहाडखोर गुपित उघड करतो; म्हणून बडबड्या माणसाची संगत धरू नकोस. ²⁰जो आपल्या आईबापाला शाप देतो—त्याचा दिवा घोर अंधारात विझवला जाईल. ²¹सुरुवातीला फार घाईने मिळवलेल्या वतनावर शेवटी आशीर्वाद राहणार नाही. ²²“मी वाइटाची परतफेड वाइटाने करीन,” असे म्हणू नकोस. आमच्या पित्याची वाट पाहा, म्हणजे तो तुला सोडवील. ²³आमच्या पित्याला असमान वजने घृणास्पद वाटतात, आणि लबाड तराजू चांगला नाही. ²⁴माणसाची पावले आमच्या पित्याकडून निर्देशित होतात; मग कोणाला आपला स्वतःचा मार्ग कसा समजेल? ²⁵एखादी गोष्ट उतावळेपणाने अर्पण करणे आणि नंतरच नवसाचा पुनर्विचार करणे हा सापळा आहे. ²⁶शहाणा राजा दुष्टांना उफणून वेगळे करतो आणि त्यांच्यावरून मळणीचे चाक फिरवतो. ²⁷मानवाचा आत्मा हा आमच्या पित्याचा दिवा आहे, जो अंतर्यामीचा प्रत्येक कोपरा शोधून काढतो. ²⁸निष्ठा आणि विश्वासूपणा राजाचे रक्षण करतात; निष्ठेने त्याचे सिंहासन टिकून राहते. ²⁹तरुणांचे वैभव त्यांचे बळ आहे, पण वृद्धांचे तेज त्यांचे पिकलेले केस आहेत. ³⁰जखमा करणारे फटके दुष्टता घासून काढतात, आणि मार अंतर्यामी शुद्ध करतो.