नीतिसूत्रे 19

19 ¹आपल्या सात्त्विकपणाने चालणारा गरीब माणूस, ज्याचे बोलणे वाकडे आहे व जो मूर्ख आहे त्याच्यापेक्षा बरा. ²तसेच, ज्ञानाशिवाय असलेली इच्छा बरी नाही, आणि जो घाईघाईने वागतो तो वाट चुकतो. ³माणसाचा स्वतःचा मूर्खपणा त्याची वाट बिघडवतो, तरी त्याचे मन आमच्या पित्यावर संतापते. ⁴संपत्ती पुष्कळ मित्र जोडते, पण गरीब आपल्या मित्रापासून वेगळा केला जातो. ⁵खोटा साक्षीदार शिक्षेवाचून राहणार नाही, आणि जो लबाड्या ओकतो तो सुटणार नाही. ⁶पुष्कळ जण उदार माणसाची मर्जी शोधतात, आणि देणग्या देणाऱ्याचा प्रत्येक जण मित्र होतो. ⁷गरीब माणसाचे सर्व भाऊ त्याचा द्वेष करतात; तर मग त्याचे मित्र त्याच्यापासून किती दूर राहतील! तो त्यांच्यामागे हाक मारतो, पण ते निघून गेलेले असतात. ⁸जो ज्ञान मिळवतो तो आपल्या जिवावर प्रीती करतो; जो समजबुद्धी जपतो त्याला हित लाभेल. ⁹खोटा साक्षीदार शिक्षेवाचून राहणार नाही, आणि जो लबाड्या ओकतो तो नाश पावेल. ¹⁰मूर्खाला ऐषआराम शोभत नाही—मग सरदारांवर सत्ता चालवणारा दास तर त्याहून किती कमी शोभेल! ¹¹माणसाची सद्बुद्धी त्याला रागाला मंद करते, आणि अपराधाकडे दुर्लक्ष करणे हे त्याचे वैभव आहे. ¹²राजाचा क्रोध सिंहाच्या गर्जनेसारखा असतो, पण त्याची मर्जी गवतावरील दहिवरासारखी असते. ¹³मूर्ख मुलगा आपल्या वडिलांचा नाश होय, आणि पत्नीचे भांडण म्हणजे अखंड गळणारे पाणी होय. ¹⁴घर व संपत्ती हे पूर्वजांकडून मिळालेले वतन आहे, पण शहाणी पत्नी आमच्या पित्याकडून मिळते. ¹⁵आळस माणसाला गाढ झोपेत लोटतो, आणि निरुद्योगी माणूस उपाशी राहील. ¹⁶जो आज्ञा पाळतो तो आपला जीव राखतो; जो आपल्या मार्गांना तुच्छ मानतो तो मरेल. ¹⁷जो गरिबावर उदार होतो तो आमच्या पित्याला उसने देतो, आणि आमचा पिता त्याच्या कृत्याबद्दल त्याला परतफेड करील. ¹⁸आशा असेपर्यंत आपल्या मुलाला शिस्त लाव, आणि त्याच्या नाशावर आपले मन लावू नकोस. ¹⁹अतिशय संतापी माणसाला दंड भरावाच लागतो; कारण तू त्याला सोडवलेस, तरी तुला तेच पुन्हा करावे लागेल. ²⁰सल्ला ऐक व शिस्त स्वीकार, म्हणजे येणाऱ्या दिवसांत तुला ज्ञान प्राप्त होईल. ²¹माणसाच्या मनात पुष्कळ योजना असतात, पण आमच्या पित्याचा सल्ला तोच कायम राहील. ²²माणसामध्ये जे इष्ट ते म्हणजे कराराचे प्रेम, आणि लबाड माणसापेक्षा गरीब माणूस बरा. ²³आमच्या पित्याचे भय जीवनाकडे नेते, आणि ज्याला ते असते तो तृप्त होऊन विसावतो, कोणतेही संकट त्याला स्पर्श करीत नाही. ²⁴आळशी माणूस आपला हात ताटात बुडवतो, पण तो तोंडाकडेही परत आणीत नाही. ²⁵थट्टेखोराला मार, म्हणजे भोळा माणूस शहाणपण शिकेल; समजदार माणसाला ताकीद दे, म्हणजे त्याला ज्ञान प्राप्त होईल. ²⁶जो आपल्या वडिलांवर जुलूम करतो व आपल्या आईला हाकलून लावतो, तो लाज व अपमान आणणारा मुलगा होय. ²⁷मुला, शिकवण ऐकण्याचे थांबवशील, तर तू ज्ञानाच्या शब्दांपासून भरकटशील. ²⁸नालायक साक्षीदार न्यायाची थट्टा करतो, आणि दुष्टाचे तोंड दुष्टता गटागटा गिळते. ²⁹थट्टेखोरांसाठी शिक्षा तयार आहे, आणि मूर्खांच्या पाठीसाठी फटके तयार आहेत.