नीतिसूत्रे 26

26 ¹उन्हाळ्यातील बर्फासारखी आणि कापणीच्या हंगामातील पावसासारखी, मूर्खाला शोभा देत नाही. ²फडफडणाऱ्या चिमणीसारखा किंवा भिरभिरणाऱ्या पाकोळीसारखा, विनाकारण दिलेला शाप कोठेही टिकत नाही. ³घोड्यासाठी चाबूक, गाढवासाठी लगाम, आणि मूर्खांच्या पाठीसाठी काठी. ⁴मूर्खाला त्याच्या मूर्खपणाप्रमाणे उत्तर देऊ नकोस, नाहीतर तूही त्याच्यासारखा होशील. ⁵मूर्खाला त्याच्या मूर्खपणाप्रमाणे उत्तर दे, नाहीतर तो स्वतःच्या दृष्टीने शहाणा ठरेल. ⁶जो मूर्खाच्या हाती निरोप पाठवतो, तो स्वतःचे पाय कापून घेतो आणि जुलूम पिऊन टाकतो. ⁷लंगड्या माणसाचे लोंबकळणारे निरुपयोगी पाय जसे, तसे मूर्खांच्या मुखातील नीतिवचन असते. ⁸गोफणीत दगड बांधण्यासारखे आहे, मूर्खाला मानसन्मान देणे. ⁹दारूड्याच्या हातातील काटेरी झुडपासारखे आहे, मूर्खांच्या मुखातील नीतिवचन. ¹⁰प्रत्येकाला जखमी करणाऱ्या धनुर्धाऱ्यासारखा आहे, जो मूर्खाला कामावर ठेवतो किंवा वाटसरूला कामावर ठेवतो. ¹¹कुत्रा जसा आपल्या ओकीकडे परत येतो, तसा मूर्ख आपला मूर्खपणा पुन्हा पुन्हा करतो. ¹²स्वतःच्या दृष्टीने शहाणा असलेला कोणी तुला दिसतो का? त्याच्यापेक्षा मूर्खाला अधिक आशा आहे.

¹³आळशी माणूस म्हणतो, “रस्त्यात सिंह आहे! रस्त्यांमध्ये सिंह आहे!” ¹⁴दार जसे बिजागरीवर फिरते, तसा आळशी माणूस आपल्या अंथरुणावर फिरत राहतो. ¹⁵आळशी माणूस आपला हात ताटात बुडवतो; तो पुन्हा तोंडाकडे नेणेही त्याला थकवते. ¹⁶समजूतदारपणे उत्तर देणाऱ्या सात जणांपेक्षा आळशी माणूस स्वतःच्या दृष्टीने अधिक शहाणा असतो.

¹⁷कुत्र्याला कान धरून पकडण्यासारखे आहे, आपल्याशी संबंध नसलेल्या भांडणात नाक खुपसणारा वाटसरू.

¹⁸जळते कोलीत, बाण आणि मृत्यू फेकणाऱ्या वेड्या माणसासारखा, ¹⁹तसाच तो असतो, जो आपल्या शेजाऱ्याला फसवतो आणि म्हणतो, “मी तर फक्त थट्टा करत होतो!”

²⁰लाकडाशिवाय आग विझते, आणि चहाडखोराशिवाय भांडण शमते. ²¹निखाऱ्यांसाठी कोळसा आणि आगीसाठी लाकूड जसे, तसा भांडखोर माणूस कलह पेटवतो. ²²चहाडखोराचे शब्द मिष्टान्नाच्या घासांसारखे असतात; ते अंतःकरणाच्या खोल भागात उतरतात.

²³मातीच्या भांड्यावर दिलेल्या झिलईसारखे आहेत, दुष्ट अंतःकरणासोबतचे गोड बोलणारे ओठ. ²⁴शत्रू आपल्या ओठांनी वेष पालटतो, पण आपल्या अंतःकरणात कपट बाळगतो. ²⁵तो गोड बोलला, तरी त्याच्यावर विश्वास ठेवू नकोस, कारण त्याच्या अंतःकरणात सात घृणास्पद गोष्टी भरलेल्या आहेत. ²⁶त्याचा द्वेष कपटाने लपवला असला, तरी त्याची दुष्टाई मंडळीसमोर उघड होईल. ²⁷जो खड्डा खणतो तो त्यातच पडेल, आणि जो दगड लोटतो त्याच्यावरच तो परत येईल. ²⁸लबाड जीभ जिला चिरडते तिचा द्वेष करते, आणि खुशामत करणारे तोंड नाश घडवते.