नीतिसूत्रे 28

28 ¹कोणी पाठलाग करत नसतानाही दुष्ट पळून जातात, पण नीतिमान सिंहासारखे निर्भय असतात. ²जेव्हा देश बंड करतो, तेव्हा त्याला पुष्कळ अधिकारी असतात, पण समजदार व ज्ञानी माणसामुळे तो स्थिर राहतो. ³जो गरीब माणूस असहायांवर जुलूम करतो, तो अन्नाचा नाश करणाऱ्या मुसळधार पावसासारखा आहे. ⁴जे नियमशास्त्राचा त्याग करतात ते दुष्टांची प्रशंसा करतात, पण जे नियमशास्त्र पाळतात ते त्यांच्याविरुद्ध झुंज देतात. ⁵दुर्जनांना न्याय समजत नाही, पण जे आमच्या पित्याचा शोध घेतात त्यांना तो पूर्णपणे समजतो. ⁶प्रामाणिकपणे चालणारा गरीब माणूस, आपल्या मार्गांत वाकड्या असलेल्या श्रीमंतापेक्षा बरा. ⁷जो नियमशास्त्र पाळतो तो समजदार पुत्र आहे, पण खादाडांचा सोबती आपल्या वडिलांना लाज आणतो. ⁸जो व्याजाने व अन्यायाच्या कमाईने आपली संपत्ती वाढवतो, तो गरिबांवर उदार असणाऱ्यासाठी ती जमवतो. ⁹जर कोणी नियमशास्त्र ऐकण्यास नकार देतो, तर त्याची प्रार्थनाही तिटकारा आणणारी ठरते. ¹⁰जो सरळ जनांना वाईट मार्गाने बहकवतो, तो स्वतःच्याच खड्ड्यात पडेल, पण निर्दोषांना चांगल्या गोष्टींचे वतन मिळेल. ¹¹श्रीमंत माणूस स्वतःच्या दृष्टीने शहाणा असतो, पण समजदार गरीब माणूस त्याला पुरता ओळखतो. ¹²जेव्हा नीतिमान जय पावतात, तेव्हा मोठा गौरव होतो, पण जेव्हा दुष्ट उठतात, तेव्हा लोक लपून बसतात. ¹³जो आपली पापे लपवतो त्याची भरभराट होणार नाही, पण जो ती कबूल करून त्यांपासून वळतो त्याला दया मिळेल. ¹⁴जो नेहमी सद्भावनेने भयभीत राहतो तो धन्य, पण जो आपले मन कठीण करतो तो संकटात पडेल. ¹⁵गर्जणाऱ्या सिंहासारखा किंवा चालून येणाऱ्या अस्वलासारखा असतो असहाय लोकांवरील दुष्ट अधिकारी. ¹⁶समज नसलेला अधिकारी क्रूर जुलमी असतो, पण जो अन्यायाच्या कमाईचा द्वेष करतो तो आपले दिवस वाढवील. ¹⁷रक्तपाताच्या अपराधाने दबलेला माणूस मरेपर्यंत फरारीच राहील; कोणीही त्याला आधार देऊ नये. ¹⁸जो प्रामाणिकपणे चालतो तो सुरक्षित राखला जाईल, पण जो आपल्या मार्गांत वाकडा आहे तो अकस्मात पडेल. ¹⁹जो आपली जमीन कसतो त्याला भरपूर भाकर मिळेल, पण जो पोकळ गोष्टींच्या मागे लागतो त्याला भरपूर दारिद्र्य मिळेल. ²⁰विश्वासू माणसावर आशीर्वादांचा वर्षाव होईल, पण जो श्रीमंत होण्यासाठी घाई करतो त्याला शिक्षा झाल्याशिवाय राहणार नाही. ²¹पक्षपात करणे बरे नाही, तरी भाकरीच्या तुकड्यासाठी माणूस अन्याय करतो. ²²कंजूष माणूस संपत्तीच्या मागे धावतो, आणि दारिद्र्य आपल्यावर येईल हे त्याला कळत नाही. ²³जो माणसाला रागावतो त्याला शेवटी, जिभेने खुशामत करणाऱ्यापेक्षा अधिक कृपा मिळते. ²⁴जो आपल्या वडिलांना किंवा आईला लुबाडतो आणि म्हणतो, “यात पाप नाही,” तो नाश करणाऱ्याचा सोबती आहे. ²⁵लोभी माणूस भांडण उकरून काढतो, पण जो आमच्या पित्यावर भरवसा ठेवतो तो समृद्ध होईल. ²⁶जो स्वतःच्या मनावर भरवसा ठेवतो तो मूर्ख आहे, पण जो ज्ञानाने चालतो तो सुरक्षित राखला जाईल. ²⁷जो गरिबांना देतो त्याला कशाची उणीव पडणार नाही, पण जो त्यांच्याकडे डोळेझाक करतो त्याला पुष्कळ शाप मिळतील. ²⁸जेव्हा दुष्ट उठतात, तेव्हा लोक लपून बसतात, पण जेव्हा ते नाश पावतात, तेव्हा नीतिमानांची भरभराट होते.