नीतिसूत्रे 29

29 ¹जो वारंवार ताडन होऊनही ऐकण्यास नकार देतो, तो अकस्मात असा मोडला जाईल की त्याला काही उपाय राहणार नाही. ²नीतिमान भरभराटीस येतात तेव्हा लोक आनंद करतात, पण दुष्ट राज्य करतात तेव्हा लोक कण्हतात. ³जो मनुष्य ज्ञानावर प्रीति करतो तो आपल्या पित्याला आनंदित करतो, पण वेश्यांचा सोबती आपली संपत्ती उधळून टाकतो. ⁴न्यायाने राजा देशाला स्थैर्य देतो, पण लाचेचा लोभी त्याचा नाश करतो. ⁵जो मनुष्य आपल्या शेजाऱ्याची खुशामत करतो तो त्याच्या पावलांसाठी जाळे पसरतो. ⁶दुष्ट मनुष्य आपल्याच पापाने पाशात अडकतो, पण नीतिमान गातात व आनंद करतात. ⁷नीतिमान गरिबांच्या न्यायाची काळजी करतात, पण दुष्टांना अशी समज नसते. ⁸थट्टेखोर नगराला पेटवून देतात, पण ज्ञानी क्रोध शांत करतात. ⁹ज्ञानी मनुष्य मूर्खाशी वादासाठी न्यायालयात जातो तेव्हा, मूर्ख संतापतो व टवाळी करतो, आणि शांती लाभत नाही. ¹⁰रक्तपिपासू निर्दोषांचा द्वेष करतात आणि सरळ जनांचा जीव घेऊ पाहतात. ¹¹मूर्ख आपला सगळा क्रोध बाहेर काढतो, पण ज्ञानी तो आवरतो व स्वतःला शांत ठेवतो. ¹²जर अधिकारी लबाडीकडे कान देतो, तर त्याचे सर्व सेवक दुष्ट होतात. ¹³गरीब मनुष्य व जुलमी यांच्यात हे साम्य आहे: आमचा पिता दोघांच्या डोळ्यांना दृष्टी देतो. ¹⁴जर राजा गरिबांचा न्याय प्रामाणिकपणे करतो, तर त्याचे सिंहासन सर्वकाळ स्थिर राहील. ¹⁵छडी व ताडणाचे वचन ज्ञान देतात, पण स्वैर सोडलेले मूल आपल्या आईला लाज आणते. ¹⁶दुष्ट भरभराटीस येतात तेव्हा अन्याय वाढतो, पण नीतिमान दुष्टांचा अधःपात पाहतील. ¹⁷आपल्या मुलाला शिस्त लाव, म्हणजे तो तुला शांती देईल; तो तुझ्या मनाला आनंद देईल. ¹⁸जेथे प्रकटीकरण नाही, तेथे लोक स्वैर होतात, पण जो नियमशास्त्र पाळतो तो धन्य होय. ¹⁹केवळ शब्दांनी सेवक सुधारत नाही; जरी त्याला समजते, तरी तो आज्ञा पाळत नाही. ²⁰आपल्या बोलण्यात घाई करणारा मनुष्य तू पाहतोस काय? त्याच्यापेक्षा मूर्खाला अधिक आशा आहे. ²¹सेवकाचे बालपणापासून लाड केले, तर शेवटी तो वारसासारखा होईल. ²²रागीट मनुष्य भांडण उकरून काढतो, आणि तापट मनुष्य पुष्कळ पापे करतो. ²³मनुष्याचा गर्व त्याला नीच करतो, पण नम्र आत्मा सन्मान मिळवतो. ²⁴चोराचा साथीदार आपलाच शत्रू आहे; तो शाप ऐकतो पण काहीच बोलत नाही. ^a a v24 'शाप' म्हणजे एक जाहीर शपथ, जी गुन्हा पाहणाऱ्या प्रत्येकाने पुढे येऊन साक्ष द्यावी अशी मागणी करते. ²⁵माणसाचे भय पाश घालते, पण जो आमच्या पित्यावर भरवसा ठेवतो तो सुरक्षित राखला जातो. ²⁶पुष्कळ जण अधिकाऱ्याची मर्जी शोधतात, पण माणसाला न्याय आमच्या पित्याकडून मिळतो. ²⁷अन्यायी मनुष्य नीतिमानांना घृणास्पद वाटतो, आणि सरळ मनुष्य दुष्टांना घृणास्पद वाटतो.