नीतिसूत्रे 16

16 ¹मनातील योजना माणसाच्या असतात, पण जिभेचे उत्तर आमच्या पित्याकडून येते. ²माणसाचे सर्व मार्ग त्याच्या स्वतःच्या दृष्टीने शुद्ध असतात, पण आमचा पिता हेतूंचे वजन करतो. ³तुझी कामे आमच्या पित्यावर सोपव, म्हणजे तुझ्या योजना स्थिर होतील. ⁴आमच्या पित्याने प्रत्येक गोष्ट तिच्या हेतूसाठी निर्माण केली आहे, दुष्टालाही संकटाच्या दिवसासाठी. ⁵मनाने गर्विष्ठ असलेला प्रत्येकजण आमच्या पित्याला किळसवाणा आहे; खात्री बाळग, तो शिक्षेवाचून राहणार नाही. ⁶प्रेमदया व विश्वासूपणा पापाचे प्रायश्चित्त करतात, आणि आमच्या पित्याचे भय माणसाला दुष्कर्मापासून दूर वळवते. ⁷माणसाचे मार्ग आमच्या पित्याला संतोष देतात तेव्हा, आमचा पिता त्या माणसाच्या शत्रूंनाही त्याच्याशी शांतीने राहायला लावतो. ⁸अन्यायाने मिळालेल्या मोठ्या उत्पन्नापेक्षा नीतिमत्तेने मिळालेले थोडे बरे. ⁹माणसाचे मन त्याच्या मार्गाची योजना करते, पण आमचा पिता त्याची पावले स्थिर करतो. ¹⁰राजाच्या ओठांवर दैवी निर्णय असतो; त्याचे मुख न्यायाचा विश्वासघात करत नाही. ¹¹प्रामाणिक तराजू व वजनकाटे आमच्या पित्याचे आहेत; प्रत्येक वजन व माप त्याचेच काम आहे. ¹²राजांना दुष्टपणा करणे किळसवाणे आहे, कारण सिंहासन नीतिमत्तेने स्थिर होते. ¹³नीतिमान ओठ राजांना आनंददायक असतात, आणि जो योग्य ते बोलतो त्याच्यावर ते प्रेम करतात. ¹⁴राजाचा क्रोध मृत्यूचा दूत आहे, पण शहाणा माणूस तो शांत करतो. ¹⁵राजाच्या मुखाच्या प्रकाशात जीवन आहे, आणि त्याची कृपा वसंतातील पाऊस आणणाऱ्या मेघासारखी आहे. ¹⁶सोन्यापेक्षा ज्ञान मिळवणे किती तरी बरे! समज मिळवणे रुप्यापेक्षा अधिक मोलाचे आहे. ¹⁷सरळ माणसांचा राजमार्ग दुष्कर्मापासून दूर वळतो; जो आपल्या मार्गाचे रक्षण करतो तो आपल्या जिवाचे रक्षण करतो. ¹⁸नाशापूर्वी गर्व येतो, आणि पतनापूर्वी उद्दाम वृत्ती येते. ¹⁹गर्विष्ठांबरोबर लूट वाटून घेण्यापेक्षा गरिबांमध्ये नम्र वृत्तीने राहणे बरे. ²⁰जो वचनाकडे लक्ष देतो त्याला हित लाभते, आणि जो आमच्या पित्यावर भरवसा ठेवतो तो धन्य होय. ²¹मनाने शहाणा माणूस विवेकी म्हणवला जातो, आणि गोड बोलणे मन वळवण्याचे सामर्थ्य वाढवते. ²²ज्याच्याजवळ समज आहे त्याला ती जीवनाचा झरा आहे, पण मूर्खांना त्यांच्याच मूर्खपणाने शिक्षा होते. ²³शहाण्याचे मन त्याचे बोलणे शहाणपणाचे करते आणि त्याच्या ओठांना मन वळवण्याचे सामर्थ्य देते. ²⁴गोड शब्द मधाच्या पोळ्यासारखे असतात, जिवाला मधुर आणि हाडांना आरोग्यदायक. ²⁵एखादा मार्ग माणसाला योग्य वाटतो, पण त्याचा शेवट मृत्यूचा मार्ग असतो. ²⁶कामकऱ्याची भूक त्याच्यासाठी काम करते; त्याची भूक त्याला पुढे रेटते. ²⁷नीच माणूस दुष्टता उकरून काढतो, आणि त्याच्या ओठांवर होरपळणारा अग्नी असतो. ²⁸कुटिल माणूस भांडण पसरवतो, आणि चहाडखोर जिवलग मित्रांना दुरावतो. ²⁹हिंसक माणूस आपल्या शेजाऱ्याला भुलवतो आणि त्याला घातक मार्गाने नेतो. ³⁰जो डोळे मिचकावतो तो कुटिलपणाचे कट रचतो; जो ओठ आवळतो तो दुष्कर्मावर उतावळा असतो. ³¹पिकलेले केस हा गौरवाचा मुकुट आहे; तो नीतिमत्तेच्या मार्गाने प्राप्त होतो. ³²पराक्रमी माणसापेक्षा सहनशील माणूस बरा, आणि नगर काबीज करणाऱ्यापेक्षा स्वतःच्या मनावर ताबा ठेवणारा बरा. ³³चिठ्ठी ओटीत टाकली जाते, पण तिचा प्रत्येक निर्णय आमच्या पित्याकडून येतो.