नीतिसूत्रे 17

17 ¹भांडणाने भरलेल्या मेजवानीच्या घरापेक्षा शांतीने खाल्लेला कोरडा तुकडा बरा. ²शहाणा सेवक लज्जास्पद वागणाऱ्या मुलावर अधिकार चालवील आणि भावांमध्ये वतनाचा वाटा घेईल. ³रुप्यासाठी मूस आणि सोन्यासाठी भट्टी, पण आमचा पिता अंतःकरणे पारखतो. ⁴दुष्कर्म करणारा दुष्ट ओठांचे ऐकतो; लबाड मनुष्य नाशक जिभेकडे कान देतो. ⁵जो गरिबाची थट्टा करतो तो त्याच्या निर्माणकर्त्याचा अपमान करतो; जो दुसऱ्याच्या विपत्तीवर आनंद करतो त्याला शिक्षा झाल्यावाचून राहणार नाही. ⁶नातवंडे वृद्धांचा मुकुट आहेत, आणि मुलांचे वैभव त्यांचे आईवडील आहेत. ⁷मूर्खाला उत्तम वाणी शोभत नाही—मग थोर मनुष्याला लबाड ओठ किती कमी शोभतील! ⁸लाच देणाऱ्याला ती जादूच्या दैवी मण्यासारखी वाटते; तो जिकडे वळेल तिकडे त्याला यश मिळेल असे त्याला वाटते. ⁹जो अपराध झाकून टाकतो तो प्रीती शोधतो, पण जो तीच गोष्ट पुनःपुन्हा उकरतो तो जिवलग मित्रांना दुरावतो. ¹⁰मूर्खाला शंभर फटके मारण्यापेक्षा समजदार मनुष्याच्या मनात एक धमकावणी अधिक खोल जाते. ¹¹बंडखोर मनुष्य केवळ दुष्टाईच शोधतो, आणि त्याच्याविरुद्ध क्रूर दूत पाठवला जाईल. ¹²मूर्खाला त्याच्या मूर्खपणात भेटण्यापेक्षा पिल्ले हिरावून घेतलेल्या अस्वलीला भेटणे बरे. ¹³जो कोणी चांगल्याची फेड वाईटाने करतो, त्याच्या घरातून वाईट कधीच निघून जाणार नाही. ¹⁴भांडणाची सुरुवात म्हणजे बंधाला भगदाड पाडण्यासारखी आहे, म्हणून वाद फुटून बाहेर येण्यापूर्वीच तो सोडून द्या. ¹⁵जो दुष्टाला निर्दोष ठरवतो आणि जो नीतिमानाला दोषी ठरवतो—हे दोघेही आमच्या पित्याला सारखेच किळसवाणे आहेत. ¹⁶मूर्खाजवळ ज्ञान विकत घेण्यासाठी हातात पैसा असून काय उपयोग, जेव्हा त्याला शिकण्याचे मनच नाही? ¹⁷मित्र सर्व काळी प्रीती करतो, आणि संकटाच्या वेळेसाठी भाऊ जन्मला आहे. ¹⁸बुद्धिहीन मनुष्य हात मारून जामीन राहतो आणि आपल्या शेजाऱ्यासाठी हमी घेतो. ¹⁹जो अपराधावर प्रीती करतो तो भांडणावर प्रीती करतो; जो आपले फाटक उंच बांधतो तो नाशाला आमंत्रण देतो. ²⁰कुटिल अंतःकरणाला काहीच चांगले मिळत नाही, आणि वाकडी जीभ असणारा संकटात पडतो. ²¹जो मूर्खाला जन्म देतो तो स्वतःवर दुःख ओढवून घेतो; भक्तिहीन मूर्खाच्या बापाला आनंद नसतो. ²²आनंदी अंतःकरण हे उत्तम औषध आहे, पण खचलेला आत्मा हाडे शुष्क करतो. ²³न्यायाचे मार्ग विपरीत करण्यासाठी दुष्ट मनुष्य गुप्तपणे लाच घेतो. ²⁴समजदार मनुष्य ज्ञानावर दृष्टी ठेवतो, पण मूर्खाचे डोळे पृथ्वीच्या शेवटापर्यंत भटकतात. ²⁵मूर्ख मुलगा आपल्या बापाला दुःख आणि त्याला जन्म देणाऱ्या आईला कडूपणा असतो. ²⁶नीतिमानाला शिक्षा करणे बरे नाही, तसेच थोर मनुष्यांना त्यांच्या सरळपणाबद्दल फटके मारणेही बरे नाही. ²⁷जो आपले शब्द आवरून धरतो त्याला ज्ञान असते, आणि शांत आत्मा असणारा समजदार मनुष्य असतो. ²⁸मूर्खदेखील गप्प राहिला तर तो शहाणा समजला जातो; जेव्हा तो आपले ओठ मिटतो तेव्हा तो समजदार वाटतो.